Giza segurtasunaren aldeko apustua diskurtso belizistaren aurrean

Frente Amplio taldeak giza segurtasunean eta gatazken prebentzio diplomatikoan oinarritutako kanpo-politika proposatzen du.

Argitaratua
Eguneratua

Datu nagusiak

  • BPGaren % 5: programak esplizituki arbuiatzen du NATOren esparruan kopuru hori gastu militarrera bideratzeko konpromisoa.
  • Arma Nuklearrak Debekatzeko Ituna (TPAN): programak hura sinatzea eta berrestea planteatzen du.
  • 1986ko erreferenduma: Espainiako lurraldean arma nuklearrik ez instalatzeko, biltegiratzeko edo sartzeko haren konpromisoa legez blindatuko litzateke.
  • 10/2025 Errege Lege Dekretua: Israeli arma-enbargo integrala ezartzeko lege espezifiko batek hobetuko luke, Gobernuak baimen ditzakeen salbuespenik gabe.
  • Nazio Batuek gainbegiratutako erreferendum librea, independentziaren aukera berariaz barne hartuta, herri sahararrarentzat.

Frente Amplio taldean giza segurtasunean eta gatazken prebentzio diplomatikoan oinarritutako kanpo-politika proposatzen dugu. Arbuiatu egiten dugu NATOren esparruan BPGaren % 5 gastu militarrera bideratzeko konpromisoa, eta Arma Nuklearrak Debekatzeko Ituna sinatzea eta berrestea planteatzen dugu.

Israeli arma-enbargo integrala ezartzeko lege bat onartuko dugu, Mendebaldeko Sahararako Marokoren autonomia-planari babesa kenduko diogu eta Segurtasun Kontseilua demokratizatuko duen Nazio Batuen erreforma bat bultzatuko dugu.

Programak dioena

Munduko segurtasun-arkitektura berria, desarmea eta bakearen aldeko apustua

  • 17.1.1. Giza segurtasuna, segurtasun partekatua eta prebentzio diplomatikoa: Munduko segurtasun-arkitektura berri bat defendatuko dugu, giza segurtasunean eta segurtasun partekatuan oinarritua, diskurtso belizistaren aurrean, eta apustu irmoa egingo dugu gatazken prebentzio diplomatikoaren alde eta nazioarteko arma-merkataritzaren kontrol eraginkor eta benetakoaren alde.
  • 17.1.2. Gastu militarra murriztea eta NATOren helburua arbuiatzea: Esplizituki arbuiatuko dugu NATOren esparruan BPGaren % 5 gastu militarrera bideratzeko konpromisoa, partida militarren benetako murrizketa bultzatuz eta aurrekontu-baliabideak giza segurtasunera, babes zibilera, klima-larrialdietara, osasunera eta hezkuntzara birbideratuz. Horrek guztiak dagokion parlamentu-kontrola izan behar du.
  • 17.1.3. Burujabetza eta desmilitarizazioa: Segurtasun-eredua desmilitarizaziorantz eramateko trantsizioa, atzerriko erabilera militarreko esparruak gune teknologiko, industrial eta larrialdietarako erantzun zibileko gune bihurtzeko, kokatuta dauden eremuetako enplegua lehentasunez babestuz.
  • 17.1.4. Desarme nuklearra eta armen kontrol berri bat: Arma Nuklearrak Debekatzeko Ituna (TPAN) sinatzea eta berrestea, eta, lehen urtetik, Espainiak behatzaile gisa parte hartzea haren estatu alderdien bileretan, NATOko aliatu diren Alemaniak edo Norvegiak egin zuten bezala. EBtik bultzatzea arma nuklearrak kontrolatzeko esparru berri bat, New START eta INF ordezkatuko dituena, TNP defendatzea haren azken Azterketa Konferentziaren porrotaren ondoren, eta Ekialde Hurbilean arma nuklearrik eta suntsipen handiko armarik gabeko eremu bat babestea. Legez blindatuko dugu 1986ko erreferendumaren konpromisoa, Espainiako lurraldean arma nuklearrik ez instalatzeko, biltegiratzeko edo sartzekoa.
  • 17.1.5. Nazioarteko zuzenbidea eta esku ez hartzea: Herrien burujabetzaren eta autodeterminazio-eskubidearen defentsa mugagabea, eta nazioarteko politikan aldebakarreko hertsapen-neurriak eta blokeo ekonomikoak arbuiatzea. Kanpo-politika burujabe baterantz bilakatzea, politika oldarkor eta inperialistekiko mendekotasun-jarrerarekin hautsiko duena. Herriek beren patua zehazteko duten eskubidea defendatuko dugu, potentzia globalen kolonia, protektoratu edo «atzeko patio» gisa tratatuak izan gabe.
  • 17.1.6. Finantzazio eta ekintza politiko gehiago gizateriaren funtsezko ondasunen alde: Apustu egingo dugu 2030 Agendaren garapen jasangarriko politikak, haren kanpo-politiken koherentziarako tresnak eta Nazio Batuen agenda guztiak nazioarteko erakundeetan ezartzearen alde, baliabide ekonomiko gehiagorekin, bultzada politikoarekin eta herrialdeen arteko jarduera solidarioarekin, gosearen eta desnutrizioaren aurkako aliantza globala bizkortzeko, bai eta mundu guztiarentzako elikadura nutritibo eta osasungarri baterantz aurrera egiteko ere, goseak eragindako heriotzak saihestuz; osasunaren eta ongizatearen azelerazioa handitzeko; klima-aldaketaren ondorioak arintzeko eta egokitzapen bidezkoa egiteko, kontsumo arduratsuko, bidezko merkataritzako eta finantzazio alternatiboko ekimenekin.

Nazioarteko zuzenbidea, jurisdikzio unibertsala eta justizia penala

  • 17.1.7. Jurisdikzio unibertsala berrezartzea eta hitzarmenak berrestea: Jurisdikzio unibertsala erabat berreskuratuko dugu, estatuko auzitegiek giza eskubideen urraketa larriak munduko edozein lekutan jazarri ahal izan ditzaten. Gerra-krimenen eta gizateriaren aurkako krimenen preskribaezintasunari buruzko Konbentzioa berretsiko dugu. Babes politiko eta finantzario osoa Nazioarteko Zigor Auzitegiari, edozein presio edo zehapenen aurrean.
  • 17.1.8. Arma-merkataritzaren legearen erreforma: 53/2007 Legearen erreforma onartuko dugu, defentsa-materialaren eta erabilera bikoitzekoaren enbargo automatikoa ezartzeko edozein estaturi, baldin eta haren agintariak Nazioarteko Zigor Auzitegiak ikertzen baditu, edo Nazioarteko Justizia Auzitegiak behin-behineko neurriak eman baditu haren gainean, genozidioagatik, gerra-krimenengatik edo gizateriaren aurkako krimenengatik, bai eta giza eskubideak urratzen dituen edozein herrialde edo erregimeni ere. Baimenen aldez aurreko parlamentu-kontrola egongo da, baimenak ematen dituen Ministerioarteko Batzordearen aktak publiko egingo dira, eta Arma Merkataritzari buruzko Ituna erabat aplikatuko da.

Arma-enbargo integrala eta neurriak Israelen eta Palestinako okupazioaren aurrean

  • 17.1.9. Israeli arma-enbargo integral, oso eta iraunkorra ezartzeko legea: Israeli arma-enbargo integrala ezartzeko lege espezifiko bat onartuko dugu, 10/2025 Errege Lege Dekretua hobetzeko. Arau horrek Gobernuak baimen dezakeen salbuespen oro kenduko du, enbargoa iraunkor finkatuko du legez kontrako okupazioak edo genozidio-arriskuak dirauen bitartean, igarotze militarreko bideak itxiko ditu aireportuetan, portuetan, aire-espazioan eta base militarretan, eta debekatu egingo du Israelgo defentsa-industriarekiko kontratazio publikoa edo lankidetza militarra/teknologikoa (hirugarren herrialdeen bidezko zeharkako transferentziak barne).
  • 17.1.10. Ez aitortzeko legea eta harremanak etetea genozidio- edo apartheid-krimenengatik: Ez Aitortzeko Lege bat onartuko dugu, Espainiako administrazio publiko eta enpresa guztiak modu lotesle eta eraginkorrean behartuko dituena nazioarteko zuzenbidearen urraketa larrien ondoriozko egoerekin (hala nola legez kontrako okupazioa, genozidioa edo apartheid-krimena) ez kolaboratzera, haietatik ez irabaztera eta haiek ez aitortzera. Inplikatutako eragileekiko merkataritza-harreman, harreman politiko, kultural, ekonomiko eta diplomatiko guztiak debekatuko ditugu, eta erabat galaraziko diegu kontratu publikoak, diru-laguntzak, hitzarmenak edo Estatuaren finantzazioa eskuratzea.
  • 17.1.11. Nazioarteko justizia eta Palestinaren aldeko ekintza multilaterala babestuko ditugu: Politikoki eta finantzarioki modu aktiboan babestuko ditugu Nazioarteko Zigor Auzitegia (NZA) eta Nazioarteko Justizia Auzitegia (NJA), bai eta haien kideentzako babes-estatutu pertsonalak ere, genozidio-krimenak eta gizateriaren aurkakoak jazartzeko, eta bermatuko dugu erantzuleak, hala nola Netanyahu, nazioarteko auzitegi baten aurrean agertzea. Europako bultzada gidatuko dugu, EBko erakunde guztietan ekintzak eginez, EB-Israel Elkartze Akordioa benetan eteteko eta estatu kide guztiek Palestinako Estatua formalki aitor dezaten.

Herri sahararraren autodeterminazioa eta EBJAren epaiak betetzea

  • 17.1.12. Babes esplizitua autodeterminazioari eta NBEren erreferendumari: Gobernuak Marokoren autonomia-planari emandako babesa formalki kenduko dugu, nazioarteko zuzenbideak finkatutako jarrerara itzultzeko. Herri sahararraren autodeterminaziorako baldintzarik gabeko eskubidea defendatuko dugu, Nazio Batuek gainbegiratutako erreferendum libre baten bidez, zeinak berariaz jaso beharko baitu independentziaren aukera.
  • 17.1.13. Mendebaldeko Saharari buruzko EBJAren epaiak zorrotz betetzea: Zorroztasunez aplikatuko ditugu Europar Batasuneko Justizia Auzitegiaren (EBJA) epaiak: debekua EBren eta Marokoren arteko merkataritza-akordioak, arrantza-akordioak edo beste edozein motatakoak Mendebaldeko Saharako lurraldeari aplikatzeko, hango herriaren berariazko adostasunik gabe. Espainiak aurka bozkatuko du EBko Kontseiluan lurralde sahararra barne hartzen duten merkataritza-akordioen kasuan, Marokoren eta Mendebaldeko Sahararen arteko lurralde-bereizketa aplikatuko du bere aduanetan eta kontratazioetan, eta zorrozki Marokoren uretara soilik mugatutako arrantza-akordio bat defendatuko du.

Multilateralismoa, nazioarteko bitartekaritza, NBEren erreforma, justizia fiskal globala

  • 17.1.14. Nazio Batuen erreforma demokratikoa eta finantza-gobernantza: NBEren erreforma sakon bat bultzatuko dugu, Segurtasun Kontseilua demokratizatuko duena, Hego Globalari protagonismoa emango diona eta NBEren barruan Parlamentu Batzar bat sortuko duena. Erreforma estrukturalak eskatuko ditugu Munduko Bankuan eta Nazioarteko Diru Funtsean (NDF), garapen-bidean dauden herrialdeen ordezkaritza handitzeko.
  • 17.1.15. Nazioarteko zerga-agentzia eta aberastasun handien gaineko zerga: Foro multilateraletan defendatuko dugu nazioarteko zerga-agentzia bat sortzea eta aberastasun handien gaineko zerga global bat ezartzea, planetako desberdinkeriari aurre egiteko.
  • 17.1.16. Justizia globala sustatuko dugu, haren klima-dimentsioan eta lan-eskubideen dimentsioan, ekonomiaren deskarbonizazioa, energia berriztagarrien hornidura, klima-justizia globala eta Parisko Akordioaren eta Europako Itun Berdearen konpromisoak betetzea bultzatuz. Bridgetowngo Agenda babestuko dugu, eta klima-aldaketa arintzeko munduko funts bat sortzea sustatuko dugu. Lan Eskubideen Gutun Global bat sustatuko dugu, LANEren oinarrizko hitzarmenak merkataritza-akordioetan nahitaez sartuta.
  • 17.1.17. Bitartekaritzarako eta gatazkak konpontzeko unitatea: Bitartekaritzako unitate espezializatu bat sortuko dugu Kanpo Arazoetako eta Lankidetzako Ministerioaren barruan, Estatuaren diplomaziari rol aktiboa emateko gatazka estrategikoen konponbidean (hala nola Mendebaldeko Saharan, Palestinan, Kolonbian, Haitin, Ukrainan edo Sahel eskualdean).
  • 17.1.18. Elkartasuna Ukrainako herriarekin: Ukrainari elkartasuna adierazten jarraituko dugu, bide diplomatikoetatik bake bidezko eta iraunkor bat lortzeko, Nazio Batuen Batzar Nagusiaren ebazpenekin.
  • 17.1.19. Latinoamerikarekiko harremanak eta babes-neurriak EB-Mercosur Akordioan: Harreman horizontalak eraikiko ditugu Latinoamerikarekin, gizarte-mugimenduak eta mugimendu indigenak txertatuz, eta urteko EB-CELAC goi-bilera bat bultzatuko dugu, desberdinkerian, klima-larrialdian eta feminizidioetan zentratua. EB-Mercosur Akordioaren aplikazioan, lan-, ingurumen- eta giza eskubideen arloko konpromisoak fiskalizatuko dira, eta babes-klausulak aktibatuko dira nekazaritzako inportazioek lehia desleiala sortzen dutenean.
  • 17.1.20. Hegoaldeko Auzotasuna eta klima-esku-hartzerako Mediterraneoko Indarra: Hegoaldeko Auzotasunerako politika birbideratuko dugu, giza eskubideetan eta gizarte zibilari laguntzean zentratuta. Klima-esku-hartzerako eta babes zibilerako Mediterraneoko Indar bat bultzatuko dugu, suteak itzaltzera, itsasoko erreskatera eta kutsaduraren aurkako borrokara bideratua.

Galderak eta erantzunak

Gastu militarra igo ala jaitsi egingo litzateke Frente Amplio taldearekin?

Jaitsi egingo litzateke. Frente Amplio taldeak partida militarrak benetan murriztea proposatzen du, eta esplizituki arbuiatzen du NATOren esparruan BPGaren % 5 gastu militarrera bideratzeko konpromisoa.

Segurtasun-eredua desmilitarizaziorantz eramateko trantsizioa ere planteatzen du. Atzerriko erabilera militarreko esparruak gune teknologiko, industrial eta larrialdietarako erantzun zibileko gune bihurtuko lirateke, kokatuta dauden eremuetako enplegua lehentasunez babestuz.

Zer proposatzen du Frente Amplio taldeak arma nuklearrei buruz?

Arma Nuklearrak Debekatzeko Ituna sinatzea eta berrestea, eta legez blindatzea 1986ko erreferendumaren konpromisoa, Espainiako lurraldean arma nuklearrik ez instalatzeko, biltegiratzeko edo sartzekoa.

Lehen urtetik, Espainiak behatzaile gisa parte hartuko luke itunaren estatu alderdien bileretan. Frente Amplio taldeak, gainera, EBtik bultzatuko luke arma nuklearrak kontrolatzeko esparru berri bat, New START eta INF ordezkatuko dituena.

Zer egingo luke Frente Amplio taldeak Israelekin eta Palestinarekin?

Israeli arma-enbargo integrala ezartzeko lege espezifiko bat onartu, Gobernuak baimen ditzakeen salbuespenik gabea eta iraunkorra, legez kontrako okupazioak edo genozidio-arriskuak dirauen bitartean. Legeak igarotze militarra itxiko luke aireportuetan, portuetan, aire-espazioan eta base militarretan, eta Israelgo defentsa-industriarekiko lankidetza militarra edo teknologikoa debekatuko luke.

Frente Amplio taldeak Ez Aitortzeko Lege bat ere proposatzen du, Espainiako administrazioak eta enpresak behartuko lituzkeena nazioarteko zuzenbidearen urraketa larrien ondoriozko egoerekin ez kolaboratzera, haietatik ez irabaztera eta haiek ez aitortzera. EBn, EB-Israel Elkartze Akordioa etetea eta estatu kide guztiek Palestinako Estatua aitortzea bultzatuko luke.

Aldatuko litzateke Espainiaren jarrera Mendebaldeko Saharari buruz?

Bai. Frente Amplio taldeak proposatzen du Gobernuak Marokoren autonomia-planari emandako babesa formalki kentzea eta Nazio Batuek gainbegiratutako erreferendum libre bat defendatzea, independentziaren aukera berariaz jasoko duena.

Europar Batasuneko Justizia Auzitegiaren epaiak ere aplikatuko lituzke; epai horiek debekatu egiten dute EBren eta Marokoren arteko akordioak Mendebaldeko Saharako lurraldeari aplikatzea, hango herriaren berariazko adostasunik gabe. Espainiak aurka bozkatuko luke, EBko Kontseiluan, lurralde sahararra barne hartzen duten merkataritza-akordioen kasuan.

Zein herrialderi utziko lioke Espainiak armak saltzeari?

Edozein estaturi, baldin eta haren agintariak Nazioarteko Zigor Auzitegiak ikertzen baditu, edo Nazioarteko Justizia Auzitegiak behin-behineko neurriak eman baditu haren gainean, genozidioagatik, gerra-krimenengatik edo gizateriaren aurkako krimenengatik, bai eta giza eskubideak urratzen dituen edozein herrialde edo erregimeni ere.

Frente Amplio taldeak proposatzen du enbargo hori automatikoa izatea, defentsa-materialari eta erabilera bikoitzekoari eragitea eta 53/2007 Legea erreformatuz ezartzea, baimenen aldez aurreko parlamentu-kontrolarekin. Gainera, jurisdikzio unibertsala erabat berreskuratuko luke.

Zer proposatzen du Frente Amplio taldeak NBE eta fiskalitate globala erreformatzeko?

Nazio Batuen erreforma bat, Segurtasun Kontseilua demokratizatuko duena, Hego Globalari protagonismoa emango diona eta erakundearen barruan Parlamentu Batzar bat sortuko duena.

Frente Amplio taldeak, gainera, foro multilateraletan defendatuko lituzke aberastasun handien gaineko zerga global bat eta nazioarteko zerga-agentzia bat sortzea, eta erreformak eskatuko lituzke Munduko Bankuan eta NDFn, garapen-bidean dauden herrialdeen ordezkaritza handitzeko.

Beste neurri batzuk