Energia garbia, publikoa eta familia guztien eskura
Frente Amplio taldeak egunean hiru orduz argia doan emango die etxe guztiei, eta elektrizitate-merkaturatzaile publiko bat sortuko du.
- Argitaratua
- Eguneratua
Datu nagusiak
- Hiru orduz argia doan egunean, eguzki-tartean, etxe guztientzat, plakak izan ala ez.
- 2030 baino lehen, teilatu edo terraza erabilgarria duten auzokideen erkidego guztiek autokontsumo partekatuko eguzki-instalazio bat izango dute.
- % 100 elektrizitate-sorkuntza berriztagarria 2040an, tarteko urratsekin: % 81 2030ean eta % 90 2035ean.
- 1,7 milioi familiak, bonu sozial termikoa dutenek, klimatizazio-plan bat izango dute, instalazioaren % 85 eta % 95 artean estaliko duena.
- Gutxienez % 20: 5 MW-tik gorako instalazio berriztagarrien kapitaletik auzokideei, udalei edo energia-komunitateei eskainiko zaien zatia.
Frente Amplio taldean proposatzen dugu elektrizitatea zerbitzu publiko eta lehen premiako ondasun gisa aitortzea. Egunean hiru orduz argia doan emango diegu etxe guztiei, bonu sozialak ordezkatuko dituen tarifa sozial bat eta merkaturatzaile publiko bat sortuko ditugu, eta eguzki-plakak eramango ditugu auzokideen erkidego guztietara 2030 baino lehen.
Elektrizitatea eta gasa banatzeko sareak publikoak izango dira, zentral nuklearrak ixteko egutegia beteko dugu eta 2040an elektrizitate-sorkuntza % 100 berriztagarria lortuko dugu, auzokideak eta udalak proiektuen bazkide direla.
Programak dioena
Berriztagarri bidezkoak eta lurraldea errespetatzen dutenak
- 5.1.1. Berriztagarrien hedapena bizkortuko dugu eta erregai fosilekiko dugun mendekotasuna ezabatuko dugu. Energia berriztagarrien garapena bermatuko dugu, plangintza ordenatu, jasangarri eta lurraldearen zerbitzura dagoen batetik abiatuta. Trantsizio energetikoa bultzatuko dugu erregai fosilekiko mendekotasuna murrizteko, eta lehentasuna emango diegu autokontsumoari, energia-komunitateei, estalkietako eta dagoeneko eraldatutako espazioetako instalazioei eta lehendik dauden parkeen potentzia berritzeari, lurzoru berriak bereizi gabe okupatzearen aurretik. Sorkuntza berriztagarri berriaren hedapena koordinatuko dugu biltegiratze-ahalmenarekin, garraio- eta banaketa-sareekin eta kontsumoen elektrifikazioarekin. Bermatuko dugu proiektuek errespetatzen dituztela lurralde-antolamendua, biodibertsitatearen babesa, nekazaritza-erabilerak eta paisaia-balioak, ingurumen-ebaluazio zorrotz eta metatu bat txertatuz. Administrazio publikoen baliabideak indartuko ditugu proiektuak arin, gardentasunez eta bermeekin izapidetzeko, udalerrien eta eragindako herritarren benetako parte-hartzea ziurtatuz. Biltegiratze-sistemak —bateriak eta ponpaketa— eta eskaria kudeatzeko mekanismoak bultzatuko ditugu, ekoitzitako energia hobeto aprobetxatzeko, energia-isurketak murrizteko eta gas-zentraletara jo beharra gutxitzeko. Trantsizio energetikoak onurak sortu behar ditu lurraldearentzat eta bertako biztanleentzat, partaidetza publikoarekin eta lurraldean bertan itzulkin ekonomiko eta soziala utzita.
- 5.1.2. Berriztagarriek herrialdea egituratzen eta Espainia hustuan biztanleria finkatzen lagun dezaten lortuko dugu. 380 kV-tik gorako garraio-lineen izaera publikoa bermatuko dugu, eta bitartekaritza-bulego bat sortuko dugu, herritarren parte-hartzerako protokolo batekin. Gainera, autokontsumo partekaturako eskubidea aitortuko diegu udalerriko eta gutxienez 20 km-ko erradioan mugakide diren udalerrietako bizilagun guztiei.
- 5.1.3. Proiektu berriztagarrien kapitala tokiko partaidetzara irekiko dugu, 5 MW-tik gorako instalazioen kapitalaren % 20 gutxienez (edo errenta baliokideak) auzokideei, udalei edo energia-komunitateei eskainiz, lurralde bakoitzean egokitutako eta adostutako tresnekin. Mozkinak lurzoruaren jabeez harago birbanatuko ditugu, sarearen erabilerak eta hedapenak eremu zabalagoetan dituzten eraginak aitortuz, sortutako MWh bakoitzeko udal-ekarpenekin eta eragindako komunitateentzako onurekin.
- 5.1.4. Laguntzak handituko dizkiegu energia-komunitateei eta autokontsumo kolektiboari, bateriak barne.
- 5.1.5. Energiaren Belaunaldi Funts bat sortuko dugu, Norvegiako ereduan inspiratua, % 30eko partaidetza publikoarekin energia berriztagarrien eta biltegiratzearen instalazio txiki eta ertain berrietan. Mozkinen erdia funtsean berrinbertituko da, eta beste erdia etxebizitza publikora, birgaitzera eta pentsioetara joango da. Proiektu bakoitzaren zergen zati batek udal-mailako energia-komunitateak finantzatuko ditu, energia ekoizten duten herriek gutxiago ordain dezaten energia horregatik.
- 5.1.6. Eguzki Teilatuen Plana: 2030 baino lehen, teilatu edo terraza erabilgarria duten auzokideen erkidego guztiek autokontsumo partekatuko eguzki-instalazio bat izango dute. Nahitaezkoa izango da eta Estatuak finantzatuko du: kostua aurreratuko du, eta erkidegoak interesik gabe itzuliko du, argian aurrezten duenaren zati batekin. Europak dagoeneko exijitzen du 2029aren amaierarako etxebizitza-eraikin berriek plakak izatea.
Merkatu elektrikoaren erreforma eta Estatuaren esku-hartzea
- 5.1.7. Bizitza duin baterako behar den energia eskuratzea bermatuko dugu. Bonu sozialen ordez energiaren tarifa sozial bat ezarriko dugu, ofizioz aitortuko dena, babes horretarako eskubidea duten pertsona guztiek jaso ahal izan dezaten. Babestutako kontsumoaren zenbatekoak eta mugak eguneratuko ditugu, elektrizitatearen, berokuntzaren eta hozkuntzaren oinarrizko beharrak estaltzeko. Iraunkor bihurtuko dugu etxe kalteberek ez ordaintzeagatiko hornidura-mozketen aurkako babesa.
- 5.1.8. Pool elektrikoko prezioen sistema marjinalista erreformatuko dugu.
- 5.1.9. Lehendik dauden banaketa-sareen ahalmen erabilgarri guztia aprobetxatuko dugu, MLBNren gainbegiratzea indartuz, ahalmen erabilgarriari, sarbide-erreserbei eta konexio-ukapenei buruzko auditorien bidez. Kalkulu-irizpideak berrikusiko ditugu sarearen aprobetxamendua justifikaziorik gabe murrizten dutenean, eta sarbide malguko baimenak ezarriko ditugu, horniduraren segurtasuna zainduz. Epeak betetzen ez dituzten proiektuek erreserbatutako ahalmena benetan askatuko dugu, eta informazio publikoa, eguneratua eta egiaztagarria bermatuko dugu.
- 5.1.10. Elektrizitatea zerbitzu publiko eta lehen premiako ondasun gisa aitortuko dugu, sarbide unibertsala eta familiaren ezaugarrien araberako oinarrizko hornidura bat eskuragarri egotea bermatuz, eta hori sektoreko araudian txertatuz.
Energiaren kontrol publikoan aurrera egingo dugu, Estatuak sistema elektrikoan duen partaidetza handituz Redeia eta Enagásen bidez, sistema horren parte izatera igaroko diren aktiboen ekarpenarekin. Horretarako:
- 5.1.11. Gaur egungo legeria aldatuko dugu, elektrizitatea eta gasa banatzeko sareen titulartasun publikoa ezartzeko. Titulartasun publiko horrek barne hartuko ditu bai lehendik dagoen sarea, bai sarearen garapen berriak eta hirugarrenen kontura egiten diren ahalmen-handitzeak. Esparru juridikoa prestatuko dugu, hala eskatzen duten autonomia-erkidegoek beren lurralde-eremuko banaketa-sareen titulartasuna har dezaten. Esparru juridiko horrek aukera emango du, halaber, toki-erakundeek ere titulartasun hori har dezaten eta energia-komunitateek beren jarduera-eremuko banaketa-sareak kudea ditzaten.
- 5.1.12. Sektore publikotik zuzenean hartuko dugu gure gain emakida amaitzen zaien ur-jauzien kudeaketa.
- 5.1.13. Erreferentziako merkaturatzaile publiko bat sortuko dugu, etxeei energia banatuko diena eta oligopolioa eta haren integrazio bertikala hautsiko dituena. Enpresa horrek bere gain hartuko du PVPCren eta bonu sozialaren kudeaketa, bizitzeko gutxieneko energia jasoko duen tarifa sozial bat eskainiko du eta epe luzeko hornidura-kontratuak erabiliko ditu egonkortasuna eskaintzeko.
- 5.1.14. Sistema Elektrikoaren Jasangarritasunerako Funts Nazionala berreskuratuko dugu, salbuespenak, haren aplikazio-egutegia eta energia-sistemaren kostuen eta diru-sarreren banaketa berrikusiz.
- 5.1.15. Energiaren Batzorde Nazional independente bat berreskuratuko dugu, hala erregulazio espezializatua lehiaren zeharkako agintaritzatik bereiziz, haren gaitasun teknikoa eta zehatzailea indartuz eta parlamentuak egindako izendapenak ezarriz. Gainera, kontsumitzaileen, sindikatuen eta ingurumen-erakundeen ordezkaritza aktiboa txertatuko dugu.
- 5.1.16. Etxeak klimatizatzeko plan bat onartuko dugu bonu sozial termikoa duten 1,7 milioi familientzat. Bero-ponpen, aerotermiaren edo bioklimatizazioaren instalazioaren % 85 eta % 95 artean estaliko dugu, eta 144 kWh handituko dugu hobaria duen kontsumoaren atalasea ekainean, uztailean eta abuztuan.
- 5.1.17. Makroetxaldeen jardueraren mende dagoen biogasaren hazkundea saihestuko dugu. Zorrotz gogortuko ditugu isuriei buruzko Estatuko oinarrizko araudia, nitratoen araudia eta minda balorizatzeko instalazioen mugak, sektore horren kontrolik gabeko boomarekin amaitzeko.
- 5.1.18. Inpaktu handiko soluzio berriztagarrien plangintza estrategikoa: Inpaktu handia eta eraginkortasun txikia duten energia-soluzio berriztagarrien erabilera arautuko dugu —hala nola hidrogeno berriztagarria, biomasa, biogasa eta (hondakinetan oinarritutako) bioerregaiak—, modu kontrolatuan baino erabil ez daitezen, deskarbonizatzen zailak diren sektore estrategikoetan edo hondakina eskuragarri dagoen lekuetan soilik.
- 5.1.19. Hidrogenoa behar den lekuan bakarrik: Hidrogeno berriztagarria zuzenean elektrizitatearekin funtzionatu ezin duen industriarentzat gordeko da. H2Med proiektuari babes publikoa kenduko diogu, eta 7.000 M€ horiek sareetara, biltegiratzera eta industriaren elektrifikaziora bideratuko ditugu. Nolanahi ere, ingurumen-inpaktuaren azterketa estrategiko bat egin behar da hidrogeno berdearen sarerako, haren benetako beharra ebaluatuko duena, bai eta hari lotutako energia berriztagarrien eta elektrolisiaren azpiegiturarena ere, haren hedapena planifikatzeko eta erabileren zuzeneko elektrifikazioari lehentasuna emateko hidrogenoa erabiltzearen aurretik.
- 5.1.20. Egunean hiru orduz argia doan: Eguzki-energia elektriko gehien ekoizten den eta kontsumitzen dugunarekiko soberakina dagoen orduetan, argia doakoa izango da etxe guztientzat, eguzki-plakak izan ala ez. Merkaturatzaile publikoak hasieratik eskainiko ditu egunean hiru ordu doan eguzki-tartean, eta merkaturatzaile handiak legez behartuta egongo dira beren eskaintzan sartzera. Doako ordu horiek egunaren gainerako orduetan kobra ez daitezen, MLBNk prezioak zainduko ditu eta horiek konpentsatzeko edozein igoera zehatuko du. Ordu horietako sare-bidesariak energia-enpresa handien gaineko kargarekin ordainduko dira.
- 5.1.21. Zentral nuklearrak ixteko egutegia beteko dugu. Almaraz I eta II aurreikusitako epeetan itxiko dira (2027-2028), zerga-onurarik gabe, hondakinen kudeaketa enpresen kontura izanik eta langileen trantsizio bidezkorako eta eragindako eskualdeak suspertzeko baliabideekin. Exijituko dugu operadoreek finantza ditzatela eraisteko eta hondakinak kudeatzeko dagozkien kostuak.
- 5.1.22. Erregai fosilentzako diru-laguntzak kenduko ditugu, eta krisialdietako laguntzak errentaren arabera emango dira. Estatuak utzi egingo dio erregai fosilen esplorazioan, erauzketan, fintzean edo banaketan diharduten enpresetan inbertitzeari. Ziklo konbinatuak 2045era arte kentzea eta gas-sarea modu ordenatuan eraistea planifikatuko dugu, azkenean kontsumitzaileek ordainduko lituzketen azpiegitura berririk eta ordaindutako inbertsiorik gabe, gas-sistemaren kudeatzaile tekniko publiko batekin. Debekatu egingo dugu fracking bidez lortutako gasa edo giza eskubideak urratzeagatik zehatutako lurraldeetatik datorrena inportatzea.
- 5.1.23. Herri txikietako portuetako arrantza-ontzi txikiak elektrifikatzen lagunduko dugu.
- 5.1.24. Pertsona kalteberentzako hozte-aparatuen erosketa finantzatuko dugu: Laguntzak emango ditugu pertsona kalteberek (65 urtetik gorakoak, gaixotasun kronikoak dituzten pertsonak, haurdunak, etab.) hozte-aparatuak (aerotermia, hormako aire girotua, aire girotu eramangarria…) erosteko eta instalatzeko, klima-eskualdearen arabera.
- 5.1.25. Klima-kidego zibil bat sortzea: Kidego publiko eta egonkor bat sortuko dugu Enplegu Bermatuaren Planaren esparruan, lurraldea zaintzeko eta neguan suteak prebenitzeko eta udan itzaltzeko, ibaiak eta akuiferoak lehengoratzeko, lehorteetara eta uholdeetara egokitzeko eta nekazaritza birsortzailera igaro nahi dutenei laguntza teknikoa emateko.
Galderak eta erantzunak
Nola jaitsiko du Frente Amplio taldeak argiaren faktura?
Egunean hiru orduz argia doan emanez eguzki-tartean, energiaren tarifa sozial batekin eta merkaturatzaile publiko batekin. Doako hiru orduak etxe guztientzat dira, eguzki-plakak izan ala ez.
Merkaturatzaile publikoak hasieratik eskainiko lituzke hiru ordu horiek, eta merkaturatzaile handiak legez behartuta egongo lirateke beren eskaintzan sartzera. MLBNk zainduko luke egunaren gainerako orduetan ez kobratzea, eta ordu horietako sare-bidesariak energia-enpresa handien gaineko kargarekin ordainduko lirateke.
Merkaturatzaile publikoak bere gain hartuko luke, halaber, PVPCren eta bonu sozialaren kudeaketa, eta epe luzeko hornidura-kontratuak erabiliko lituzke prezioei egonkortasuna emateko. Frente Amplio taldeak, gainera, merkatu elektrikoko prezioen sistema marjinalista erreformatzea proposatzen du.
Zer da Frente Amplio taldeak proposatzen duen energiaren tarifa soziala?
Gaur egungo bonu sozialak ordezkatuko lituzkeen tarifa da. Frente Amplio taldeak proposatzen du ofizioz aitortzea, eskatu beharrik gabe, eta elektrizitatearen, berokuntzaren eta hozkuntzaren oinarrizko beharrak estaltzea.
Gainera, etxe kalteberek ez ordaintzeagatiko hornidura-mozketen aurkako babesa iraunkorra izango litzateke.
Zer proposatzen du Frente Amplio taldeak eguzki-plakei eta autokontsumoari buruz?
Eguzki Teilatuen Plan bat, nahitaezkoa eta Estatuak finantzatua, auzokideen erkidegoentzat. Estatuak aurreratuko luke instalazioaren kostua, eta erkidegoak interesik gabe itzuliko luke, argiaren fakturan aurrezten duenaren zati batekin.
Frente Amplio taldeak aitortzen du, halaber, autokontsumo partekaturako eskubidea udalerriko eta gutxienez 20 km-ko erradioan mugakide diren udalerrietako bizilagunekin, eta laguntzak handitzen dizkie energia-komunitateei eta autokontsumo kolektiboari, bateriak barne.
Nork kontrolatuko du sare elektrikoa?
Sektore publikoak. Frente Amplio taldeak proposatzen du elektrizitatea eta gasa banatzeko sareak, lehendik daudenak eta berriak, titulartasun publikokoak izatea, eta Estatuak sistema elektrikoan duen partaidetza handitzea Redeia eta Enagásen bidez. Hala eskatzen duten autonomia-erkidegoek eta toki-erakundeek beren lurraldean hartu ahal izango lukete titulartasun hori.
Sektore publikoak zuzenean kudeatuko lituzke emakida amaitzen zaien ur-jauziak. Gainera, Energiaren Batzorde Nazional independente bat berreskuratuko litzateke, parlamentuak egindako izendapenekin eta kontsumitzaileen, sindikatuen eta ingurumen-erakundeen ordezkaritzarekin.
Zer irabazten du berriztagarriak instalatzen diren herri batek?
Jabetzan eta diru-sarreretan parte hartzea. Frente Amplio taldeak proposatzen du auzokideek, udalek edo energia-komunitateek 5 MW-tik gorako instalazioen kapitalaren % 20 gutxienez izan ahal izatea, eta sortutako MWh bakoitzeko udal-ekarpenak egotea.
Energiaren Belaunaldi Funtsak % 30eko partaidetza publikoa izango luke instalazio txiki eta ertain berrietan. Mozkinen erdia funtsean berrinbertituko litzateke, eta beste erdia etxebizitza publikora, birgaitzera eta pentsioetara joango litzateke.
Hedapenean lehentasuna emango litzaieke autokontsumoari, estalkiei, dagoeneko eraldatuta dauden espazioei eta lehendik dauden parkeen potentzia berritzeari, lurzoru berriak okupatzearen aurretik.
Zer gertatuko da zentral nuklearrekin, gasarekin eta hidrogenoarekin?
Frente Amplio taldeak proposatzen du zentral nuklearrak ixteko egutegia betetzea, gasa modu planifikatuan kentzea eta hidrogeno berriztagarria elektrizitatearekin funtzionatu ezin duen industriarentzat gordetzea. Almaraz I eta II 2027-2028an itxiko lirateke, zerga-onurarik gabe eta hondakinen kudeaketa enpresen kontura izanik.
Erregai fosilentzako diru-laguntzak kenduko lirateke, ziklo konbinatuak 2045era arte kentzea planifikatuko litzateke, eta fracking bidez lortutako gasa inportatzea debekatuko litzateke. H2Med proiektuari babes publikoa kenduko litzaioke, eta 7.000 milioi euro horiek sareetara, biltegiratzera eta industriaren elektrifikaziora joango lirateke.