Osasun publiko indartsuago bat
Frente Amplio taldeak BPGaren % 8 konprometituko du osasun publikorako, eta zuzeneko kudeaketa publikoa Osasun Sistema Nazionalaren bide orokor bihurtuko du.
- Argitaratua
- Eguneratua
Datu nagusiak
- Estatuko BPGaren % 8 osasun publikorako konprometituta, Estatuaren Aurrekontu Orokorretatik.
- Osasun-aurrekontuaren % 25 Lehen Mailako Arretarako, OMEk gomendatzen duen bezala.
- Biztanleria egoiliarraren % 50ek gutxienez aho-hortzetako estaldura izango luke legegintzaldiaren amaieran.
- 10 profesional 100.000 biztanleko, gutxienez, osasun mentalean.
- Emagin 1 emakume bakoitzeko erditze aktiboan, gehienez 5 urteko epean.
Frente Amplio taldean proposatzen dugu BPGaren % 8 osasun publikorako konprometitzea eta zuzeneko kudeaketa publikoa legez finkatzea Osasun Sistema Nazionalaren bide orokor gisa, pribatizatutako zerbitzuak pixkanaka berreskuratuz.
Dentistaren, betaurrekoen eta audifonoen estaldura zabalduko dugu, itxaron-zerrenda paraleloak debekatuko ditugu, osasun mentala indartuko dugu eta abortatzeko eskubidea Konstituziora eramango dugu.
Programak dioena
Osasun publikoaren finantzaketa, gobernantza eta kudeaketa
- 2.4.1. Osasun-gastu publikoa babestea: Estatuko BPGaren % 8 osasun publikorako konprometitzea Estatuaren Aurrekontu Orokorretatik.
- 2.4.2. Lehen Mailako Arreta nahitaez indartzea: Lehen Mailako Arretarako funts finalistak handitzen jarraituko dugu, osasun-aurrekontuaren % 25 Lehen Mailako Arretara bideratzeko OMEren gomendioa betetzeko.
- 2.4.3. Berriro egingo dugu Osasun Sistema Nazionalaren Kudeaketa Publikoari eta Osotasunari buruzko Lege baten alde, zuzeneko kudeaketa publikoa Osasun Sistema Nazionaleko (OSN) zentro eta zerbitzuen bide orokor gisa finkatzeko. Berariaz indargabetuko dugu OSN kudeatzeko modu berriak gaitzeari buruzko 15/1997 Legea, erakunde pribatuekiko lankidetzari atea ireki ziona, eta zeharkako kudeaketa-ereduak erabat salbuespenezkoak izango dira. Zuzeneko kudeaketa ezinezkoa dela erakusten duen justifikazio objektibo bat beharko dute, bai eta batzorde tekniko espezializatu batek aldez aurretik nahitaez egindako ebaluazio bat ere.
- 2.4.4. Lehengoratze- eta barneratze-plana: Pribatizatutako zerbitzuen kontratuak berrikusiko ditugu, haien inpaktua eta emaitzak ebaluatuko ditugu eta pribatizatutako zerbitzuak pixkanaka barneratzeko planak egingo ditugu, arreta eta ekitatea bermatuz.
- 2.4.5. Legez babestuko dugu osasun-arretaren unibertsaltasuna Espainian bizi direnentzat, haien administrazio-egoera edozein dela ere. Berriro egingo da OSNren unibertsaltasunari buruzko Legearen alde, egungo Osasun Ministerioaren 180/2026 Errege Dekretuaren bidez lortutakoa behin betiko bermatzeko.
- 2.4.6. Teknologia berrietan inbertitzeko planak indartzen jarraituko dugu, autonomia-erkidegoentzako funts finalistekin.
- 2.4.7. Gainbegiratzea, gardentasuna eta Goi Ikuskaritza: Goi Ikuskaritzaren baliabideak garatuko ditugu (16/2003 Legea), modu homogeneoan argitaratuko ditugu kostuak, plantillak, itxaron-denborak eta kalitatea (itunak barne), eta auditoriak egingo ditugu gainkostuak eta desbideratzeak detektatzeko.
- 2.4.8. Kontrol-organo independenteak sortzea: OSNren Ebaluazio, Kontrol, Gardentasun, Kalitate eta Jasangarritasunaren Behatokia sortuko dugu, bai eta Sistemaren Kalitate eta Ebaluazio Agentzia ere, aurrekontuak eta osasun-emaitzak argitaratzeko.
- 2.4.9. Funtzionarioen mutualitateak integratzea (MUFACE/MUGEJU/ISFAS): Funtzionarioen mutualitate guztiak Osasun Sistema Nazionalean behin betiko integratzeko proposatutako plana aplikatuko dugu.
- 2.4.10. Lurralde-ekitatea eta turisten arretaren likidazioa: FOGAren eta FCSren irizpideak eguneratuko ditugu, eta nazioarteko turistei emandako asistentzia likidatzeko mekanismo arin bat sortuko dugu.
Zerbitzuen eta prestazioen zorroa zabaltzea
- 2.4.11. Aho-hortzetako osasuna: Legegintzaldi honetan egindako aho-hortzetako estalduraren zabalkundearekin jarraituko dugu (14 urte arteko adingabeak, haurdunak, 65 urtetik gorakoak, paziente onkologiko espezifikoak), legegintzaldiaren amaieran biztanleria egoiliarraren % 50era gutxienez iritsi arte.
- 2.4.12. Ikusmen-osasuna: «Plan Veo» (doako betaurrekoak eta lentillak) unibertsalizatuko dugu biztanleria egoiliarraren adin-talde guztietara (16 urtetik beherakoentzako hasierako neurria zabalduz).
- 2.4.13. Entzumen-osasuna: Audifonoen finantzaketa publikoa eta zerbitzuen zorro komunean sartzea behar dituzten biztanle guztientzat, lehentasunezko laguntza-programekin 65 urtetik gorakoentzat eta desgaitasuna duten pertsonentzat.
- 2.4.14. Protesien eta ortesien banku publikoa: Autonomia-erkidegoentzat irisgarria izango den banku publiko bat sortuko dugu, berrerabiltzeko, bizitza erabilgarria optimizatzeko eta finantza-jasangarritasuna hobetzeko.
- 2.4.15. Sexu-osasuna eta produktuen doakotasuna: Preserbatiboak doan ematea farmazia komunitarioetan gazteentzat (STIen prebentzioa) eta hilekoaren kopak doan banatzea, ugalketa-osasunaren eta jasangarritasunaren mesedetan.
- 2.4.16. Landa-eremuko osasun-zerbitzuak eta komunitate kalteberak: Espezialitate medikoak zabalduko ditugu (Traumatologia, ORL, Onkologia, Dermatologia, Neurologia, etab.) landa-eremuko ospitaleetan. Ezarri ahal izango da ospitaleko espezialitate batzuek ospitaletik kanpo kontsultak eskaini ahal izatea, arreta espezializatua komunitatera hurbilduz.
- 2.4.17. Lehen Mailako Arretaren baliabide-hornidura eta lan-baldintzak hobetuko ditugu, esleitutako biztanleriaren gizarte-baldintzatzaileen arabera.
Osasun mentala eta ongizate emozionala
- 2.4.18. Inbertsio finalista osasun mentalean: Funts espezifiko bat sortuko dugu Osasun Mental Komunitarioko Sarearentzat, eta profesionalen ratioak handituko ditugu (psikiatria, psikologia klinikoa, erizaintza espezializatua, gizarte-lana, terapeutak eta esperientziadun adituak), gutxienez 10 izan arte 100.000 biztanleko.
- 2.4.19. Giza eskubideak eta «Cero Contenciones» estrategia: Gertuko arreta-eredu komunitario baten alde egingo dugu, eta «Cero Contenciones» (euste mekanikorik ez) estrategia garatuko dugu.
- 2.4.20. Suizidio-arriskuagatiko baimena: Laguntzeko lan-baimen bat sortuko dugu suizidio-arriskuan dauden pazienteen senideentzat eta inguru hurbileko pertsonentzat.
- 2.4.21. Kultura eta osasun estrategia: Estatuko lehen estrategia, funts finalistekin, Lehen Mailako Arretatik kultura-jarduerak preskribatzeko eta osasun-zentroen barruan kultura-programak garatzeko.
Sexu-, ugalketa- eta obstetrizia-osasuna eta dolu perinatala
- 2.4.22. Konstituzioaren 43. artikulua erreformatuko dugu abortatzeko eskubidea sartzeko, eta bertan berariaz jasoko da botere publikoek bermatuko dutela emakumeek haurdunaldia borondatez eteteko duten eskubidea benetako berdintasun eraginkorreko baldintzetan baliatzea, horretarako behar diren prestazio eta zerbitzu guztiekin.
- 2.4.23. Abortuaren bermea (HBE): Haurdunaldiaren borondatezko etetea (HBE) autonomia-erkidego eta hiri autonomo guztietako zentro publikoetan bermatzeko estrategia, Europako Gizarte Funtsa Plus (EGF+) funtsarekin finantzatua eta joan-etorrien gastuak barne. HBEri buruzko nahitaezko prestakuntza ikasketa-planetan eta osasun-espezialitateetan.
- 2.4.24. Osasun Obstetrikoaren Lege Integrala: Haurdunaldia, erditzea eta erditze ondokoa prozesu natural gisa aitortuko ditugu. Indarkeria obstetrikoa tipifikatuko dugu, salaketa-bide konfidentzial bat sortuko dugu eta zenbait eskubide legez bermatuko ditugu (lagunduta egotea, aske mugitzea, mina arintzea eta OMEren ratioa, hots, emagin 1 erditze aktiboan dagoen emakume bakoitzeko, gehienez 5 urteko epean).
- 2.4.25. Dolu perinatalagatiko eta ondorioengatiko babesa zabaltzea: Haurdunaldiko seigarren hilabetetik aurrerako haurdunaldi-galera Erregistro Zibilean inskribatzea, beste gurasoarentzako baimena 180 egunetik aurrerako fetuaren heriotzaren ondoren, eta amatasun-baimena luzatzea erditu ondoko konplikazio fisikoengatik, medikuak egiaztatuta.
- 2.4.26. Klimaterioaren eta menopausiaren arreta integrala: Menopausiaren arreta eskubide gisa sartuko dugu, kontsulta luzeagoekin, diziplina anitzeko balorazio indibidualizatuarekin eta sendagaien prezioen kontrolarekin, hornidura-etenak eta igoera espekulatiboak saihesteko.
- 2.4.27. Ugalkortasunaren azterketa eta lagundutako ugalketa: Sortzeko saiakeren aurreko ugalkortasunaren balorazioa OSNn sartuko dugu, eta adin goiztiarretan lagundutako ugalketako zerbitzuetarako baliabide finalistak handituko ditugu.
- 2.4.28. Hornidura publikoa indartzea bultzatuko dugu, osasun-sistema publikoaren azpiegitura eta gaitasun propioak zabalduz, obuluen banku publikoak eta beharrezko beste baliabide batzuk barne, eta lagundutako ugalketaren ereduari buruzko eztabaida publiko eta bioetiko bat sustatuko dugu.
Itxaron-denborak, itxaron-zerrendak eta diagnostikoa
- 2.4.29. Legegintzaldian bultzatutako itxaron-zerrendei buruzko Errege Dekretua onartuko dugu; dekretu horrek denboren eta erregistroen kudeaketa jasoko du, zenbaketa medikuaren aginduarekin hasita (gehienez bost egun izena emateko, agendarik ez izateagatik data aldatu gabe), eta zerrenda paraleloak edo «B bidekoak» debekatuko ditu; lehen aldiz jasoko ditu Lehen Mailako Arretako (familia-medikuntza, pediatria eta erizaintza) eta Osasun Mentaleko denborak; eta aztertutako prozedura kirurgikoak 25era zabalduko dira eta 15 proba diagnostiko eta terapeutiko ebaluatuko dira. Errege Dekretu horrek kontrola eta gardentasuna ziurtatuko ditu, zentro itunduetara bideratutako pazienteek erregistro ofizialean jarraituko baitute asistentzia jaso arte, eta atzerapen-datuak eta -adierazleak maizago argitaratzea planifikatuko da.
- 2.4.30. Teknologia eta azpiegiturak modernizatzeko plana: Autonomia-erkidegoentzako finantzaketa finalistarekin jarraituko dugu, ospitale publikoetako diagnostiko-teknologia berritzeko (Anatomia Patologikoa, Mikrobiologia) eta diagnostikoak bizkortzeko.
Farmazia-politika, ikerketa eta industria publikoa
- 2.4.31. Farmazia-industria publikoa eta autonomia estrategikoa: % 100eko partaidetza publikoa izango duen farmazia-enpresa/industria bat sortuko dugu, eta lehendik dauden ekimenak zabalduko ditugu (Certera, Terafront), ikerketan lidergoa ziurtatzeko, Espainiako/Europako ekoizpena indartzeko eta hornidura-etenak saihesteko.
- 2.4.32. Sendagaien Legea eta berrikuntzarako sarbidea: Lege-erreforma, sendagai berritzaileak eskuratzeko denborak murrizteko, OSNrentzat prezio jasangarriak finkatzeko, farmazia komunitarioak Lehen Mailako Arretarekin koordinatzeko eta hornidura babesteko.
- 2.4.33. Bidezko sarbidearen klausulak eta sendagai umezurtzak: Funts publikoekin garatutako sendagaietan bidezko sarbidearen klausulak aplikatzeko betebeharra, eta inpaktu ekonomiko handiko sendagai umezurtzetarako funts finalista bat sortzea.
- 2.4.34. Industriarekiko independentzia: Osasungintzaren kudeaketaren erabateko independentzia bermatuko dugu farmazia- eta bioteknologia-multinazionalekiko.
Osasun-arloko profesionalak eta laneko osasuna
- 2.4.35. Lanbide-birsailkapena: Profesionalak berehala birsailkatzea, estatutu markoaren erreforman jasotakoaren antzera, osasun-lanbide guztientzat, haien prestakuntzaren eta prestakuntza horren kredituen arabera, XXI. Mendeko Administrazio baterako Esparru Akordioa betez.
- 2.4.36. 24 orduko guardien eguneko goiza libre izatea: Guardia-eguneko goizean atsedena/jai hartzea ezarriko dugu (guardian sartzen denaren jai-hartzea), gaur egun guardiaren ondorengoa libre hartzen den bezala. Sustatuko dugu autonomia-erkidegoetako osasun-zerbitzuek plantillak handitzea, beren berezitasunen arabera, 8 eta 12 orduko txandak ezartzeko.
- 2.4.37. Behin betiko erreformatuko dugu Lanbide Sanitarioen Antolamenduari buruzko Legea, osasun-lanbideak eta haien eskumen orokorrak eguneratuz.
- 2.4.38. Osasun-prestakuntza espezializatuko plazak handitzea eta planifikatzea: Osasun-prestakuntza espezializatuko (FSE) plazak handitzen jarraituko dugu, autonomia-erkidegoek eta ministerioak OSNn identifikatutako beharren arabera.
- 2.4.39. Osasun-espezialitateak, diplomak, egiaztapen aurreratuko diplomak eta abar sortzen jarraituko dugu, definitutako lanbide-profilen beharren arabera (Gaixotasun Infekziosoak, Genetika Medikoa, Laborategiko Genetika Klinikoa, Kritikoen/Larrialdien Erizaintza eta Praktika Aurreratua…).
- 2.4.40. Aldi baterako ezintasunen (ABE) kudeaketa: Legezko babesa, alta/baja medikoen kontrola OSNko medikuei soilik egokitu dakien, mutualitateen zeregina lanbide-gaixotasunetan laguntzera eta finantzatzera mugatuz.
Osasun publikoa
- 2.4.41. Tabakismoaren aurkako Lege Hedatua: Terrazetan eta hondartzetan erretzea debekatuko dugu, paketatze generikoa ezarriko dugu, erabili eta botatzeko bapeagailuak debekatuko ditugu eta gailu elektronikoak/tabako berotua tabako tradizionalarekin parekatuko ditugu.
- 2.4.42. Fiskalitate osasungarria eta zerga finalistak: Zerga espezifikoak sortuko ditugu edari energetikoentzat, freskagarri azukredunentzat, tabakoarentzat eta produktu ultraprozesatuentzat, bildutakoa osasuna hobetzera bideratzeko.
- 2.4.43. Adingabeak publizitatetik babestea: Zorrotz arautuko ditugu haurrei eta nerabeei zuzendutako elikagai ultraprozesatuen eta alkoholaren publizitatea eta babesletza.
- 2.4.44. Osasun publikoa eta larrialdiak: Estatuko Osasun Publikoko Agentzia zabalduko dugu, autonomia-erkidegoetako agentziak indartuko ditugu eta larrialdietarako eta pandemietarako protokoloak homologatuko ditugu, materiala eta txertoak ekitatez eskuratzeko aukerarekin.
- 2.4.45. Adikzioak Tratatzeko Zentroen sarea (alkohola, drogak eta jokoa) indartuko dugu Estatu osoan, autonomia-erkidego bakoitzeko osasun-sisteman jarduteko protokolo komun batekin eta erkidego bakoitzeko erabiltzaile kopuruaren ebaluazio batekin, Osasun Ministerioak txosten errealistak izan ditzan eta biztanleriaren errealitatera eta egungo adikzio-arriskuetara egokitutako kanpainak abiarazi ahal izan ditzan. Halaber, kontsumo adiktiboak prebenitzeko eta detektatzeko kanpainak bultzatuko ditugu.
Pazienteen eskubideak eta Zeliakoen Legea
- 2.4.46. Pazienteen Erakundeen Legea: Pazienteek OSNren erabakiak hartzeko organoetan modu egituratuan parte hartzea bermatzen duen lege-esparrua.
- 2.4.47. Zeliakoen Legea: Lege espezifiko bat aldarrikatuko dugu, Ministerioaren kontrol-zigilu ofizial batekin, glutenik gabeko elikagaiak erosteko zuzeneko laguntza ekonomikoekin eta haurrentzako osasun-kontrol espezifikoekin.
Galderak eta erantzunak
Lehengoratuko ditu Frente Amplio taldeak osasungintzako pribatizazioak?
Bai, pixkanaka. Frente Amplio taldeak Osasun Sistema Nazionalaren Kudeaketa Publikoari eta Osotasunari buruzko Lege bat proposatzen du, zuzeneko kudeaketa publikoa bide orokor bihurtzeko eta kudeaketa pribatuari atea ireki zion 15/1997 Legea indargabetzeko. Zeharkako kudeaketa erabat salbuespenezkoa izango litzateke, eta justifikazio objektibo bat eta aldez aurreko ebaluazio tekniko bat beharko lituzke.
Pribatizatutako zerbitzuen kontratuak berrikusiko lirateke, pixkanaka barneratzeko, eta funtzionarioen mutualitateak (MUFACE, MUGEJU eta ISFAS) behin betiko integratuko lirateke Osasun Sistema Nazionalean. Hori guztia, Estatuko BPGaren % 8 osasun publikorako konprometituta.
Estaliko ditu osasun publikoak dentista, betaurrekoak eta audifonoak?
Bai. Frente Amplio taldeak proposatzen du aho-hortzetako estaldura biztanleria egoiliarraren % 50era gutxienez zabaltzea legegintzaldiaren amaieran, adin guztietan doako betaurrekoak eta lentillak ematea «Plan Veo» unibertsalizatuta, eta audifonoak zerbitzuen zorro komunean sartzea.
Audifonoek finantzaketa publikoa izango lukete behar dituzten biztanle guztientzat, lehentasunezko laguntzekin 65 urtetik gorakoentzat eta desgaitasuna duten pertsonentzat.
Zer egingo du Frente Amplio taldeak itxaron-zerrendekin?
Frente Amplio taldeak itxaron-zerrendei buruzko errege-dekretu bat proposatzen du, zerrenda paraleloak debekatuko dituena eta denbora medikuak agindua ematen duenetik zenbatzen hasiko dena. Lehen aldiz, Lehen Mailako Arretako eta Osasun Mentaleko denborak ere neurtuko lirateke.
Zerrendan izena emateko gehienez bost egun egongo lirateke, zentro itunduetara bideratutako pazienteek erregistro ofizialean jarraituko lukete artatuak izan arte, eta atzerapen-datuak maizago argitaratuko lirateke. Gainera, ospitale publikoetako diagnostiko-teknologia berritzea finantzatzen jarraituko litzateke.
Zer proposatzen du Frente Amplio taldeak osasun mentalerako?
Frente Amplio taldeak funts espezifiko bat proposatzen du Osasun Mental Komunitarioko Sarearentzat, bai eta gutxienez 10 profesional 100.000 biztanleko ere, arreta-eredu komunitario eta gertuko batekin.
Gainera, lan-baimen bat sortuko luke senideek eta gertuko pertsonek suizidio-arriskuan dauden pazienteei lagundu ahal izan diezaieten, eta «Cero Contenciones» (euste mekanikorik ez) estrategia garatuko luke.
Zer proposatzen du Frente Amplio taldeak abortuari eta ugalketa-osasunari buruz?
Frente Amplio taldeak proposatzen du abortatzeko eskubidea Konstituzioaren 43. artikuluan sartzea eta haurdunaldiaren borondatezko etetea autonomia-erkidego eta hiri autonomo guztietako zentro publikoetan bermatzea, joan-etorrien gastuak estalita.
Osasun Obstetrikoaren Lege Integral bat ere onartuko luke, indarkeria obstetrikoa tipifikatzeko eta zenbait eskubide bermatzeko, hala nola lagunduta egotea, mina arintzea eta erditze aktiboan dagoen emakume bakoitzeko emagin bat, gehienez 5 urteko epean.
Erre ahal izango da terrazetan eta hondartzetan?
Ez. Frente Amplio taldeak tabakoaren aurkako lege bat proposatzen du, terrazetan eta hondartzetan erretzea debekatuko duena, erabili eta botatzeko bapeagailuak debekatuko dituena, paketatze generikoa ezarriko duena eta gailu elektronikoak eta tabako berotua tabako tradizionalaren pare tratatuko dituena.
Frente Amplio taldeak, gainera, zerga espezifikoak sortuko lituzke edari energetikoentzat, freskagarri azukredunentzat, tabakoarentzat eta ultraprozesatuentzat, eta bildutakoa osasuna hobetzera bideratuko litzateke.