Ura ondasun publiko gisa

Frente Amplio taldeak legez aitortuko du uraren giza eskubidea, eta uraren ziklo osoa zuzeneko kudeaketa publikokoa izatea lortuko du.

Argitaratua
Eguneratua

Datu nagusiak

  • % 100: uraren ziklo osoa zuzeneko kudeaketa publikokoa izango litzateke.
  • Bizitzeko gutxieneko ur-kopuru doakoa iritsiko litzateke kalteberatasun-egoeran dauden pertsona eta etxeetara.
  • Milioi bat baino gehiago dira, kalkuluen arabera, Espainian lurpeko uraren legez kanpoko erauzketak; programak horiek ixteko plan bat planteatzen du.
  • 500 metro: ez litzateke eraikuntza berririk egongo itsasertzaren lehen zerrenda horretan, ezta uholde-arriskua duten lurretan ere.
  • 6 milioi hektarea, nekazaritza-azaleraren laurdena, jardunbide birsortzaileekin landuko lirateke 2030ean.

Frente Amplio taldean proposatzen dugu uraren giza eskubidea legez aitortzea eta uraren ziklo osoa zuzeneko kudeaketa publikokoa izatea. Arrazoi ekonomikoengatiko hornidura-mozketak debekatuko ditugu, eta bizitzeko gutxieneko ur-kopuru doakoa bermatuko diegu etxe kalteberei.

Ura zaintzeko, gehiegizko kontsumoa zergapetuko dugu, legez kanpoko putzuak itxiko ditugu eta luzamendu bat ezarriko diegu gainustiapena larriagotzen duten urtegi, ur-transferentzia eta megaputzu berriei.

Programak dioena

  • 5.6.1. Urerako giza eskubidea: Berariaz aitortuko dugu, lege-maila gorenean, urerako eta saneamendurako giza eskubidea, Nazio Batuek zehaztutako irismenarekin eta edukiarekin. Bizitzeko gutxieneko ur-kopuru doakoa bermatuko diegu kalteberatasun-egoeran dauden pertsona eta etxeei, bai eta arrazoi ekonomikoengatiko hornidura-mozketen legezko debekua ere. Edateko uraren iturrietarako eta komun publikoetarako sarbidea zabalduko dugu.
  • 5.6.2. Ura ondasun publiko gisa: Uraren zikloa % 100 zuzeneko kudeaketa publikokoa, arrazoi ekonomikoengatiko hornidura-mozketen legezko debekua eta aurrezteko/eraginkortasunerako planak.
  • 5.6.3. Gehiegizko ur-kontsumoa zergapetuko dugu, «kutsatzen duenak ordaintzen du» printzipioa aplikatuz nekazaritzako elikagaien korporazio handiei eta luxuzko erabilerei (igerilekuak, golf-zelaiak, etab.), gehiegizko kontsumoa zigortuko duen tarifazio bat ezarriz, akuifero gainustiatuak eta/edo kutsatuak dituzten eremuetako ureztatze industrialerako ur-kanon progresibo bat sortuta, eta baliabide horiek nekazaritza eta abeltzaintza modu jasangarri eta subiranoan eraldatzera eta klima-aldaketara egokitzera eta haren aurrean babestera bideratuz.
  • 5.6.4. Kanon espezifiko bat sortuko dugu datu-zentro handiek kontsumitzen duten uraren gainean, eta debekatu egingo dugu haiek urarekin hoztea lehorteak jotako arroetan.
  • 5.6.5. Ur grisen eraginkortasuna eta berrerabilera, legez xedatuz hoteletan eta azpiegitura handietan ur grisak berreskuratzeko sistemak jartzea, % 35eko aurrezpenak lortu arte, eta ur birsortu horiek edatekoak ez diren erabileretarako (parkeak ureztatzea, kaleak urez garbitzea) berrerabiltzea.
  • 5.6.6. Akuiferoak berreskuratuko ditugu eta legez kanpoko putzuak itxiko ditugu, lurpeko uraren legez kanpoko erauzketak ixteko plan bat betearaziz (Espainian milioi bat baino gehiago direla kalkulatzen da), eta erreserba estrategiko gisa berreskuratuko ditugu, digitalizazioa eta adimen artifiziala erabiliz legezkotasuna eta nitrato-isurketak zaintzeko.
  • 5.6.7. Luzamendua inpaktu handiko azpiegiturak zabaltzeari, hala nola azpiegitura hidrauliko handiei, adibidez baliabide hidrikoen gainustiapena larriagotzen duten urtegi, ur-transferentzia edo megaputzuen proiektu berriei.
  • 5.6.8. Datu-zentroek ura erabiltzea arautzea eta, hala badagokio, debekatzea estres hidrikoa eta udan sute-arriskua duten eremuetan.
  • 5.6.9. Ibaiak eta emari ekologikoak lehengoratzea, ibaien eta hezeguneen osasuna ziurtatuko duten emari ekologiko zientifikoei eustea bermatuz, zaharkitutako zeharkako hesiak kentzea eta meandroak berreskuratzea barne, uholde-lautadek moteltzaile natural gisa jardun dezaten.
  • 5.6.10. Klima-aldaketara egokitzea eta haren aurrean babestea, eraikuntza berriak debekatuz uholde-arriskua duten lurretan eta itsasertzaren lehen 500 metroetan, eta lehentasunezko fluxuko eremuetan dauden azpiegitura kritikoak pixkanaka kentzeko plan bat. Halaber, udalerriek Drainatze Jasangarriko Sistemak (SuDS), zoladura iragazkorrak eta landare-estalkiak ezarri behar dituzte, euri-uraren infiltrazioa handitzeko eta hiriko uholde-arriskua murrizteko.
  • 5.6.11. Nekazaritza birsortzailea: Misio nazional bat bultzatuko dugu, 6 milioi hektarea, nekazaritza-azaleraren laurdena, 2030ean jardunbide birsortzaileekin landu daitezen. Eskualdeko teknikariak, erakustaldi-finkak, trantsizioaren arriskuak estaliko dituen aseguru bat eta erosketa publikoa izango ditu. Hala, aldaketaren kostua ez da nekazarien eta abeltzainen gain bakarrik eroriko. Gainera, «Eco+» zigilu publiko bat sortuko dugu, erosleari bermatuko diona birsortzailea dena benetan hala dela.
  • 5.6.12. Aurrezpena klima-aldaketaren aurrean: Uren Legean ezarritako erabileren lehentasuna bermatuko dugu, emari ekologikoak eta hornidura nekazaritzako eta industriako erabileren aurretik jarriz. Ureztatzeko eskarien eta gehien xahutzen duten hirigintza- eta turismo-sustapenen hazkundea geldiaraziko dugu. Baliabide Hidrikoak Aurrezteko Plan Nazional bat ezarriko dugu, klima-agertokiei eta lehorte-arriskuei begira. Ur araztuen edo jariatze-uren berrerabilera sustatuko dugu.
  • 5.6.13. Plangintza hidrologikoa berrikusiko dugu klima-aldaketara egokitzeko. Lehorte-planak eta emakidak eguneratuko ditugu, gainustiapena saihesteko, eraginkortasuna sustatzeko eta jardunbide espekulatiboak murrizteko. Gainera, eskari berriak mugatuko ditugu estres hidrikoa duten arroetan. Proiektu handiei, ureztalur berriei eta baliabideetan superintentsiboak diren jarduerei luzamenduak ezartzeko aukera ebaluatuko dugu, lehorreko laborantza eta ureztalur tradizionalak babestuz.

Galderak eta erantzunak

Ura moztu ahal izango didate ordaindu ezin badut?

Ez. Frente Amplio taldeak proposatzen du arrazoi ekonomikoengatiko hornidura-mozketak legez debekatzea eta pertsona eta etxe kalteberei bizitzeko gutxieneko ur-kopuru doakoa bermatzea.

Urerako eta saneamendurako giza eskubidea lege-maila gorenean aitortuko litzateke, Nazio Batuek zehaztutako edukiarekin. Frente Amplio taldeak, gainera, edateko uraren iturrietarako eta komun publikoetarako sarbidea zabalduko luke.

Nork kudeatuko du ura?

Sektore publikoak. Frente Amplio taldeak proposatzen du uraren zikloaren % 100 zuzeneko kudeaketa publikokoa izatea, aurrezteko eta eraginkortasuna hobetzeko planekin batera.

Nork ordainduko du gehiago uragatik?

Gehien kontsumitzen eta kutsatzen duenak. Frente Amplio taldeak proposatzen du «kutsatzen duenak ordaintzen du» printzipioa aplikatzea nekazaritzako elikagaien korporazio handiei eta igerilekuak eta golf-zelaiak bezalako erabilerei.

Akuifero gainustiatuak edo kutsatuak dituzten eremuetako ureztatze industrialak ur-kanon progresibo bat ordainduko luke, eta bildutakoa nekazaritza eta abeltzaintza modu jasangarrian eraldatzera eta klima-aldaketara egokitzera joango litzateke. Datu-zentro handiek kanon espezifiko bat ordainduko lukete, eta ezingo lirateke urarekin hoztu lehorteak jotako arroetan.

Zer gertatuko da urtegiekin, ur-transferentziekin eta ureztalurrekin?

Frente Amplio taldeak luzamendu bat proposatzen du gainustiapena larriagotzen duten urtegi, ur-transferentzia eta megaputzu berrientzat, bai eta ureztatzeko eskarien hazkundea geldiaraztea ere, emari ekologikoei eta hornidurari lehentasuna emanez.

Lehorte-planak eta emakidak eguneratu egingo lirateke, eta eskari berriak mugatuko lirateke estres hidrikoa duten arroetan. Plan batek itxi egingo lituzke lurpeko uraren legez kanpoko erauzketak, milioi bat baino gehiago direla kalkulatzen baita, eta akuiferoak erreserba estrategiko gisa berreskuratuko lituzke.

Nola murriztuko du Frente Amplio taldeak uholde-arriskua?

Eraikuntza berriak debekatuz uholde-arriskua duten lurretan eta itsasertzaren lehen 500 metroetan, eta lehentasunezko fluxuko eremuetan dauden azpiegitura kritikoak pixkanaka kenduz.

Udalerriek drainatze jasangarriko sistemak, zoladura iragazkorrak eta landare-estalkiak ezarri beharko lituzkete. Ibaietan, Frente Amplio taldeak proposatzen du zaharkitutako hesiak kentzea eta meandroak berreskuratzea, uholde-lautadek ur-goraldiak moteldu ditzaten.

Zer da Frente Amplio taldearen nekazaritza birsortzailearen misioa?

6 milioi hektarea, nekazaritza-azaleraren laurdena, 2030ean jardunbide birsortzaileekin lantzeko plan bat da. Trantsizioaren arriskuak estaliko dituen aseguru bat jasotzen du, kostua nekazarien eta abeltzainen gain bakarrik eror ez dadin.

Eskualdeko teknikariak, erakustaldi-finkak eta erosketa publikoa izango lituzke. «Eco+» zigilu publiko batek bermatuko lioke erosleari produktua benetan birsortzailea dela.

Beste neurri batzuk