Finantzaketa autonomikoaren ereduaren erreforma

Frente Amplio taldeak berehala bultzatuko du finantzaketa autonomikoaren erreforma, urtero BPGaren % 2,3 gehiago gutxienez emanda.

Argitaratua
Eguneratua

Datu nagusiak

  • 2014tik iraungita dago egungo finantzaketa autonomikoaren sistema.
  • BPGaren % 2,3 gutxienez gehiago bideratuko litzateke urtero finantzaketa autonomikora, 38.000 milioi inguru.
  • 735 milioi euro ditu oinarri-urtean Klima Aldaketari aurre egiteko Mekanismoak, arriskuaren arabera banatuko litzatekeenak.
  • 80 urtetik gorakoak, 0 eta 17 urte bitarteko biztanleak eta prestaziorik gabeko langabeak sartuko lirateke biztanleria doituaren kalkuluan.
  • Gastu-arautik kanpo geratuko litzateke erkidegoek erreformaren baliabide iraunkorrekin finantzatzen duten gastua.

Frente Amplio taldean finantzaketa autonomikoaren sistemaren erreforma berehala bultzatzea proposatzen dugu, 2014tik iraungita baitago. Eredu berriak BPGaren % 2,3 gehiago gutxienez bideratuko du urtero, 38.000 milioi inguru, autonomia-erkidegoek kudeatzen dituzten zerbitzu publikoak sendotzera.

Gastu-beharrak irizpide sozialekin neurtuko ditugu, konbergentzia-funts bat sortuko dugu baliabide gutxien dituzten erkidegoentzat eta baliabide berriak gastu-arautik kanpo utziko ditugu.

Programak dioena

  • 11.1.1. Berehala bultzatuko dugu finantzaketa autonomikoaren sistemaren erreforma. Egungo sistema 2014tik iraungita dago. Eredu berriak Koalizio Aurrerakoiaren Gobernuak aurkeztutako proposamenetik abiatu behar du, haren elementu nagusiak hobetuz. Sistema berriak finantzaketa autonomikoaren egiturazko arazoak konpondu behar ditu: autonomia-erkidegoek kudeatutako zerbitzu publikoen azpifinantzaketa, erantzunkidetasun fiskal txikia, ekitaterik eza eta opakutasuna. Eredu berriak lurralde-kohesioa eta ekitatea bermatu behar ditu, eta autonomia-erkidego batzuek adierazi duten autogobernu handiagorako borondateari lekua egin behar dio, federalismo sozial eta plurinazional baten printzipioei erantzungo dien finantzaketa-eredu baterantz aurrera eginez. Horretarako, finantzaketa-sistemak finantza-nahikotasuna ziurtatu behar du, ongizate-estatua blindatzeko eta klima-krisia bezalako erronkei aurre egiteko ere bai. Autonomia-erkidegoek kudeatutako zerbitzuek, hala nola osasunak, hezkuntzak, gizarte-zerbitzuek eta eskumen berezien ondoriozkoek, behar bezala finantzatuta egon behar dute. Eredu berriak aurrera egin behar du autonomia-erkidegoen finantza-autonomian, zerga-ahalmen handiagoarekin eta zerga-agentzia autonomikoen kudeaketa-ahalmen handiagoarekin. Eta ekitatea bermatu behar du, lurralde arteko elkartasun-mekanismo argi eta gardenekin, antzeko ahalegin fiskalarekin, biztanleria doituaren araberako finantzaketan konbergentzia lortzeko, autonomia-erkidego bakar bati ere inolako kalterik egin gabe. Halaber, lurraldeen arteko beheranzko lehia fiskala saihestuko dugu, zerbitzu publikoak ahultzen eta errenta handienei mesede egiten baitie.
  • 11.1.2. BPGaren % 2,3 gehiago gutxienez bideratuko dugu urtero finantzaketa autonomikoaren sistemara. 38.000 milioi inguru gehiago izango dira, eta haiekin zerbitzu publikoak sendotzeko beharrari erantzungo zaio.
  • 11.1.3. Mekanismo bat planteatuko dugu, azpifinantzatutako erkidegoek gainerako autonomia-erkidegoen zerbitzu publikoen maila bera eman ahal izango dutela bermatzeko.
  • 11.1.4. Gastu-beharrak irizpide sozialekin neurtuko ditugu. Biztanleria doituak honako hauek jasoko ditu, beste irizpide batzuen artean: prestaziorik gabeko langabeak, pobreziaren eta bazterketaren adierazle gisa; 80 urtetik gorako biztanleak, mendekotasunarekin duten loturagatik; 0 eta 17 urte bitarteko biztanleak eta unibertsitateko biztanleria; adin-talde gehiago, osasun-gastua egozteko; eta zerbitzuak ematearen kostu finkoak. Gainera, azken hiru urteetako biztanleria handiena hartuko du, biztanleak galtzen dituzten lurraldeak babesteko.
  • 11.1.5. Baliabide berriek zerbitzuak hobetzeko balioko dute, gastu-arauan zenbatu gabe. Erkidegoek erreformak ekarriko dituen baliabide iraunkorrekin finantzatzen duten gastua ez da gastu-arauan zenbatuko, eta konturako entregak urtero eguneratuko dira, Estatuko Aurrekontu Orokorrak onartzen ez badira ere.
  • 11.1.6. Klima-aldaketari aurre egiteko funts bat onartuko dugu, arriskuaren arabera banatua. 1/2026 Akordioan aurreikusitako Klima Aldaketari aurre egiteko Mekanismoari eutsiko diogu, oinarri-urtean 735 milioi euroko zuzkidura duenari, baina klima-arriskuekiko esposizioaren adierazle objektiboen arabera banatuko dugu —uholdeak, lehortea, suteak edo bero-boladak—, eta ez eremu geografikoen arabera.
  • 11.1.7. Konbergentzia-funts bat ezarriko dugu baliabide gutxien dituzten erkidegoentzat. Lurralde arteko Konpentsazio Funtsaren erreforman funts bat sortuko dugu, zerga-ahalmen txikiagoa izateagatik biztanle doitu bakoitzeko finantzaketa batezbestekoaren azpitik duten erkidegoentzat, lurralde arteko desoreka ekonomikoak zuzentzeko eta elkartasun-printzipioa gauzatzeko. Azpiegituretara, berrindustrializaziora eta produktibitatera bideratuko da, eta kontuan hartuko ditu despopulazioa eta sakabanaketa, turismo masiboaren kanpo-eraginak, baso-arriskua eta uhartetasuna.
  • 11.1.8. Erreforma-proposamenean sartuko dugu autonomia-erkidegoen betebeharra toki-erakundeek haien izenean betetzen dituzten eskumenak finantzatzeko. Udalek beren gain hartzen dituzten eskumen inpropio deritzenek autonomia-erkidegoek emandako baliabide nahikoak izan behar dituzte, eta hori finantzaketa-sistemaren aldaketa honetan ziurtatuta geratu behar da.
  • 11.1.9. Ezinbestekoa da finantzaketaren erreforman (autonomikoan zein tokikoan) sartzea administrazio publikoentzat hain kaltegarriak diren elementuen aldaketa, hala nola gastu-arauaren interpretazioarena, Aurrekontu Egonkortasunari eta Finantza Iraunkortasunari buruzko Legean ezarritakoa. Bestela, erabat gerta liteke, praktikan, autonomia-erkidegoek baliabide gehigarri horiek erabili ezin izatea.

Galderak eta erantzunak

Zenbat diru gehiago jasoko dute autonomia-erkidegoek Frente Amplio taldearekin?

BPGaren % 2,3 gehiago gutxienez urtero, 38.000 milioi inguru. Frente Amplio taldeak proposatzen du diru hori erkidegoek kudeatzen dituzten zerbitzu publikoak sendotzeko erabiltzea, hala nola osasuna, hezkuntza eta gizarte-zerbitzuak.

Erkidegoek erreformaren baliabide iraunkorrekin finantzatzen duten gastua ez litzateke gastu-arauan zenbatuko, eta konturako entregak urtero eguneratuko lirateke, Estatuko Aurrekontu Orokorrak onartzen ez badira ere.

Nolakoa izango da finantzaketa autonomikoaren eredu berria?

Frente Amplio taldeak erreforma berehala bultzatzea proposatzen du, Koalizio Aurrerakoiaren Gobernuak aurkeztutako proposamenetik abiatuta eta haren elementu nagusiak hobetuz. Egungo sistema 2014tik iraungita dago.

Eredu berriak konpondu behar ditu zerbitzu publiko autonomikoen azpifinantzaketa, erantzunkidetasun fiskal txikia, ekitaterik eza eta opakutasuna. Erkidegoei zerga-ahalmen eta kudeaketa-ahalmen handiagoa emango lieke, lurralde arteko elkartasuna bermatuko luke eta federalismo sozial eta plurinazional baterantz aurrera egingo luke, lurraldeen arteko beheranzko lehia fiskala saihestuz.

Nola banatuko da dirua autonomia-erkidegoen artean?

Haien gastu-beharren arabera, irizpide sozialekin neurtuta, biztanleria doituaren bidez. Frente Amplio taldeak proposatzen du kalkulu horretan sartzea, besteak beste, prestaziorik gabeko langabeak, 80 urtetik gorako biztanleak, 0 eta 17 urte bitartekoak eta unibertsitateko biztanleria.

Gainera, azken hiru urteetako biztanleria handiena hartuko litzateke, biztanleak galtzen dituzten lurraldeak babesteko. Konbergentzia autonomia-erkidego bakar bati ere kalterik egin gabe egingo litzateke.

Zer gertatuko da finantzaketa okerrena duten erkidegoekin?

Frente Amplio taldeak mekanismo bat proposatzen du, azpifinantzatutako erkidegoek gainerakoen zerbitzu publikoen maila bera eman ahal izan dezaten, eta konbergentzia-funts bat, Lurralde arteko Konpentsazio Funtsaren erreformaren barruan, biztanle doitu bakoitzeko finantzaketa batezbestekoaren azpitik dutenentzat.

Funts hori azpiegituretara, berrindustrializaziora eta produktibitatera bideratuko litzateke, eta kontuan hartuko lituzke despopulazioa eta sakabanaketa, turismo masiboaren kanpo-eraginak, baso-arriskua eta uhartetasuna.

Dirurik izango da klima-aldaketarako finantzaketa autonomikoan?

Bai. Frente Amplio taldeak proposatzen du 1/2026 Akordioan aurreikusitako Klima Aldaketari aurre egiteko Mekanismoari eustea, oinarri-urtean 735 milioi euroko zuzkidura duenari, baina klima-arriskuekiko (uholdeak, lehortea, suteak edo bero-boladak) esposizioaren adierazle objektiboen arabera banatzea, eta ez eremu geografikoen arabera.

Nork ordainduko ditu udalek erkidegoen izenean betetzen dituzten eskumenak?

Autonomia-erkidegoek. Frente Amplio taldeak proposatzen du finantzaketaren erreforman sartzea erkidegoen betebeharra udalek haien izenean betetzen dituzten eskumenak finantzatzeko, eskumen inpropio deritzenak.

Beste neurri batzuk